Oleh Nasser Ismail
Johor kini menyaksikan satu lagi gelombang pelaburan baharu dalam sektor kesihatan. Antara projek yang besar terkini ialah Sunway Medical Centre Iskandar Puteri, dengan nilai pelaburan sekitar RM800 juta, lebih 400 katil dan sasaran siap menjelang 2030. Namun di sebalik angka pelaburan dan kapasiti fizikal itu, ada satu angka lain yang mungkin lebih penting kepada masa depan sektor kesihatan Johor: kira-kira 1,400 tenaga profesional diperlukan untuk mengendalikan hospital tersebut apabila ia mula beroperasi.
Di sinilah cabaran sebenar mula kelihatan. Membina hospital, walaupun mahal dan rumit, masih boleh selesaikan melalui pembiayaan, tanah, kontraktor dan pembelian peralatan. Membina tenaga kerja kesihatan jauh lebih sukar. Doktor, jururawat, ahli farmasi, jururadiografi, ahli fisioterapi dan kakitangan klinikal lain memerlukan tempoh latihan yang panjang. Bangunan mungkin boleh disiapkan dalam tempoh beberapa tahun, tetapi tenaga kerja tidak boleh ditambah pada kadar yang sama.
Hospital Pasir Gudang memberi gambaran jelas tentang jurang antara kapasiti fizikal dengan kapasiti sebenar. Hospital itu mempunyai 304 katil, tetapi pada Mei 2026 hanya 157 katil di sembilan wad dapat digunakan.
Daripada 2,271 jawatan yang diluluskan, hanya 929 telah diisi. Ertinya, kemudahan sudah tersedia tetapi sebahagian daripada kapasiti tidak dapat dimanfaatkan kerana kekurangan kakitangan. Cabaran yang sama turut dirasai hospital swasta. Columbia Asia di Johor sebelum ini pernah menyifatkan kekurangan jururawat sebagai masalah serius apabila permintaan terhadap katil meningkat, manakala Gleneagles Johor juga berdepan kesukaran mendapatkan jururawat yang mencukupi untuk membuka lebih banyak katil.
Sebab itu beberapa kumpulan hospital kini mula membina sumber tenaga kerja mereka sendiri. Gleneagles menawarkan tajaan penuh kepada pelajar kejururawatan, termasuk yuran pengajian, elaun dan peluang pekerjaan selepas tamat latihan.
Sunway pula telah bergerak lebih awal. Sejak 2019, kumpulan itu telah menaja 1,124 pelajar kejururawatan. Daripada jumlah itu, 388 telah tamat pengajian, manakala 736 lagi dijangka menamatkan latihan antara 2026 hingga 2029. Sunway turut menawarkan latihan pasca-asas dan bekerjasama dengan institusi pendidikan bagi menyediakan latihan klinikal.
Perkembangan ini menunjukkan bahawa soal tenaga kerja kesihatan tidak lagi boleh dianggap semata-mata sebagai urusan sumber manusia. Ia semakin menjadi sebahagian daripada infrastruktur ekonomi itu sendiri.
Seperti bekalan tenaga, air dan pengangkutan, pembangunan tenaga kerja memerlukan perancangan awal, kapasiti latihan dan tempoh persediaan yang panjang. Jika sebuah hospital mahu mula beroperasi pada 2030, sebahagian besar tenaga kerjanya perlu mula dibentuk beberapa tahun lebih awal.
Atas sebab itu juga, angka pekerjaan baharu perlu dilihat dengan lebih teliti. Jika sebuah hospital baharu mengambil seorang jururawat dari hospital lain di Johor, hospital baharu itu memang memperoleh seorang pekerja, tetapi jumlah jururawat di negeri ini tidak bertambah.
Begitu juga jika seorang doktor pakar berpindah daripada hospital kerajaan ke hospital swasta. Tenaga kerja hanya berpindah dari satu institusi ke institusi lain, sedangkan kapasiti keseluruhan Johor masih kekal di tahap yang asal.
Maka persoalan yang lebih penting bukan sekadar sama ada Sunway mampu mendapatkan 1,400 kakitangan. Sebagai kumpulan hospital besar, Sunway mempunyai sumber kewangan dan saluran latihan yang memberi kelebihan dalam persaingan mendapatkan tenaga kerja.
Persoalan yang lebih besar ialah sama ada Johor mampu menambah jumlah tenaga kesihatan secara keseluruhan tanpa menyebabkan hospital kerajaan, KPJ, Gleneagles, Columbia Asia dan penyedia lain kehilangan kakitangan mereka kepada projek baharu.
Kedudukan Johor yang bersebelahan Singapura bakal menghasilkan cabaran ini lebih rumit. Singapura merupakan pasaran pesakit yang penting kepada hospital di Johor, tetapi pada masa yang sama menjadi pesaing dalam mendapatkan tenaga kerja.
Perbezaan gaji, ditambah dengan kadar pertukaran mata wang, menjadikan pekerjaan di Singapura lebih menarik kepada sebahagian pekerja kesihatan Malaysia. Apabila RTS Johor Bahru-Singapura mula beroperasi, perjalanan harian akan menjadi lebih mudah dan lebih teratur.
Di sinilah timbul satu paradoks. RTS berpotensi membawa lebih ramai pesakit dari Singapura ke Johor untuk mendapatkan pemeriksaan kesihatan, rawatan pakar, fisioterapi, diagnostik dan prosedur elektif.
Pada masa yang sama, ia juga boleh memudahkan lebih ramai pekerja kesihatan di Johor berulang-alik untuk bekerja di Singapura. Dengan kata lain, hubungan rentas sempadan yang semakin mudah mungkin meningkatkan permintaan terhadap perkhidmatan kesihatan Johor ketika persaingan mendapatkan tenaga kerja juga semakin sengit.
Jika Johor mahu menjadikan sektor kesihatan sebagai salah satu pemacu pertumbuhan di bawah Johor-Singapore Special Economic Zone, usaha setakat menarik pelaburan hospital tidak mencukupi. Negeri ini juga perlu memperluas kapasiti pendidikan kejururawatan dan bidang kesihatan bersekutu, latihan klinikal, pusat simulasi, latihan kepakaran, pengambilan tenaga kerja dari luar serta program untuk menarik pulang rakyat Malaysia yang bekerja di luar negara.
Pada masa yang sama, penggunaan teknologi seperti automasi farmasi, pemantauan pesakit jarak jauh, kecerdasan buatan dalam pengimejan dan diagnostik berpusat boleh membantu meningkatkan produktiviti tenaga kerja sedia ada.
Ini bermakna peluang ekonomi yang tercipta di Johor sebenarnya jauh lebih luas daripada pembinaan hospital semata-mata.
Ia turut meliputi pendidikan kesihatan, latihan klinikal, diagnostik, rehabilitasi, penjagaan warga emas dan teknologi kesihatan. Hospital baharu mungkin menjadi pemangkin, tetapi kekuatan ekosistem di sekelilingnya yang akan menentukan sama ada kapasiti tersebut benar-benar dapat digunakan.
Menjelang 2030, Johor berpotensi muncul sebagai hab perkhidmatan kesihatan serantau. Namun kejayaannya tidak akan ditentukan hanya oleh berapa banyak hospital dibina, berapa besar nilai pelaburannya atau berapa banyak katil disediakan. Cabaran yang lebih sukar ialah memastikan terdapat cukup tenaga kerja untuk menjalankan semua kemudahan itu.
RM800 juta boleh dikumpulkan, bangunan boleh dibina dan peralatan boleh dibeli. Tetapi doktor dan jururawat tidak boleh dihasilkan dalam sekelip mata. Justeru, persoalan paling penting menjelang 2030 mungkin bukan berapa banyak hospital baharu yang berjaya dibina di Johor, tetapi berapa ramai pekerja kesihatan baharu yang berjaya dilatih dan dibawa masuk untuk mengendalikannya.
Nasser Ismail ialah pengasas JS-SEZ Monitor, sebuah platform bebas yang mengikuti perkembangan ekonomi, pelaburan dan pelaksanaan JS-SEZ. Beliau mempunyai lebih 25 tahun pengalaman dalam komunikasi korporat, strategi dan pengurusan pihak berkepentingan, termasuk pengalaman dalam pembangunan Iskandar Malaysia.
